Ο πρώτος στόχος μας σε όλη την εργασία αναπαραγωγής είναι να βελτιώσουμε το επίπεδο απόδοσης και παραγωγής μελιού

Του Γιάννη Ζ. Μπατσή
Δάσκαλου Μελισσοκόμου- Ειδικού στην τεχνητή σπερματέγχυση βασιλισσών

Σήμερα γενικά αναγνωρίζεται από όλον τον μελισσοκομικό κόσμο ότι η αναπαραγωγή διαδραματίζει έναν καθοριστικό ρόλο στην πάλη εναντίων των ασθενειών. Ο πρώτος στόχος μας σε όλη την εργασία αναπαραγωγής είναι να βελτιώσουμε το επίπεδο απόδοσης και παραγωγής μελιού. Εντούτοις, τα καλύτερα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν μόνο όταν δεν συνοδεύονται από την ύπαρξη σοβαρής ασθένειας στο μελισσοκομείο. Σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας έναν μεγάλο αριθμό μέτρων προφύλαξης. Αυτά τα μέσα εντούτοις πρέπει να θεωρηθούν ως μόνες πρόσθετες ενισχύσεις. Υπάρχει επιπλέον ένα άλλο σημείο: όταν η χρήση ενός από αυτά τα μέτρα πετύχει να θεραπεύσει μια ασθένεια, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος της νέας μόλυνσης. Για τον λόγο αυτό σαν κορυφαία προτεραιότητα όλης της σοβαρής πρακτικής αναπαραγωγής πρέπει πάντα να υπάρχει στο σχεδίασμά της αναπαραγωγής η εξεύρεση μιας βασίλισσας γενετικά ανθεκτικής στην ασθένεια.

Αυτό, φυσικά, θέτει την ερώτηση ως προς το εάν αυτός ο αγώνας ενάντια στην ασθένεια κατά την αναπαραγωγή είναι μια δυνατότητα. Από όλες τις πλευρές αυτή η δυνατότητα μέχρι τώρα έχει αμφισβητηθεί σοβαρά, κατά γενική ομολογία λιγότερο τόσο πρόσφατα όσο μερικά έτη πριν.

Σε όλα τα ζωντανά πλάσματα παρέχεται η ικανότητα της προστασίας από την ασθένεια. Είναι αυτή η ικανότητα που μπορούμε να επηρεάσουμε κατά την αναπαραγωγή. Εδώ η μέλισσα δεν αποτελεί καμία εξαίρεση. Στην περίπτωσή της η αναπαραγωγή δεν ενδιαφέρεται για τα άτομα αλλά για τις αποικίες του ποικίλου μεγέθους. Επιπλέον, η δύναμη μιας αποικίας κατά τη διάρκεια του έτους υπόκειται σε ιδιαίτερη διακύμανση. Δεδομένου ότι σε όλους τους οργανισμούς παρέχονται τα απαραίτητα μέσα προστασίας εναντίων των ασθενειών, γιατί θα πρέπει η μέλισσα να αποτελεί την εξαίρεση από τους υπόλοιπους οργανισμούς;

Σήμερα υπάρχει στη διάθεσή μας μια σχεδόν ατελείωτη ποσότητα από υλικό επιστημονικής και πρακτικής φύσης για όλες τις ασθένειες τόσο για την θεραπεία όσο και για την πρόληψη. Υπάρχει όμως εντούτοις μια αντίστοιχη μεγάλη έλλειψη πληροφοριών για την πάλη ενάντια στην ασθένεια με τη βοήθεια της αναπαραγωγής. Αυτή η έλλειψη πληροφοριών είναι εύκολο να εξηγηθεί. Μόνο πολύ λίγα επιστημονικά ιδρύματα ή πειραματικά κέντρα έχουν τους πόρους για ένα πρόγραμμα αυτής της φύσης. Γ ια να μπορέσει κανείς να δει τις θετικές συγκρίσεις, όχι μόνο πρέπει να υπάρχει απαραίτητα ένας μεγάλος αριθμός αποικιών, αλλά και διάφορα σημεία αναφοράς που μόνο οι διαφορετικές φυλές και οι διασταυρώσεις μπορούν να παρέχουν. Όπου εξετάζουμε μόνο μια ιδιαίτερη φυλή ή μια καθαρής φυλής γραμμή, οι μόνες διαφορές που εμφανίζονται είναι εκείνες της ιδιαίτερης φυλής ή της γραμμής. Δεν μπορούμε λοιπόν να έχουμε καμία διαφορετική γνώση στην αναπαραγωγή για τις δυνατότητες άλλων φυλών, γραμμών ή σταυρών, στον αγώνα κατά των ασθενειών, εάν δεν έχουμε στο μελισσοκομείο μας όλες τις φυλές για να συγκρίνουμε.
ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΗΛΙΚΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βαροική ακαρίαση.

Οι μέγιστες απώλειες που υφίστανται πάντα οι μελισσοκόμοι ακόμη και σήμερα σε οποιοδήποτε έδαφος, είναι λόγω μιας κυρίως ασθένειας και πρέπει να αποδοθούν στην βαροική ακαρίαση. Η πρακτική εμπειρία όλα αυτά τα χρόνια μας έδειξε σύντομα και αποφασιστικά ότι υπήρξαν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των φυλών όσον αφορά στην ευαισθησία στην ασθένεια. Μπορούμε να στηριχθούμε σε αυτό το γεγονός γιατί η μελισσοκομία μας κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου της επιδημίας, διατηρήθηκε. Ακόμα σήμερα συνειδητοποιήσαμε ότι η αντίσταση και η ευαισθησία στη βαροική ακαρίαση έχουν κληρονομικούς παράγοντες. Από την άποψη αναπαραγωγής θα ήταν προφανώς ένα μεγάλο πλεονέκτημα εάν θα μπορούσαμε να ανακαλύψουμε την πραγματική αιτία της αντίστασης και της ευαισθησίας. Αλλά μέχρι τώρα όλες οι έρευνες που γίνονται στα επιστημονικά ιδρύματα Γαλλίας. Ιταλίας Αμερικής και Τσεχίας έχουν καθορίσει μόνο, ότι δεν οφείλεται σε κάποια ανατομική ανωμαλία. Η αιτία της αντίστασης στη βαροική ακαρίαση είναι επομένως άγνωστη σε μας. Ως εκ τούτου για την επιλογή των εκτροφέων μελισσών δεν έχουμε καμία θετική γραμμή οδηγών στη διάθεσή μας.

Επιπλέον δεν είμαστε ικανοί να εξακριβώσουμε ποιοι κληρονομικοί παράγοντες επηρεάζουν την αντίσταση ή την ευαισθησία. Η αναπαραγωγή επομένως μπορεί να καθοδηγηθεί μόνο από μια συνολική έλλειψη οποιωνδήποτε συμπτωμάτων της μόλυνσης. Πρόοδος στην αναπαραγωγή μπορεί να σημειωθεί πάρα πολύ γρήγορα και σοβαρά, στις περιοχές της χώρας μας στις οποίες η ευαισθησία εμφανίζεται πολύ γρηγορότερα από άλλες.

Nosema
Μια άλλη ασθένεια που ο σύγχρονος μελισσοκόμος πρέπει να εξετάσει, είναι η νοζεμίαση (Nosema). Πρέπει εδώ να πω από όσο η μακρόχρονη εμπειρία μου έχει διδάξει, ότι δεν υπάρχει καμία προφανής αντίσταση σε αυτήν την ασθένεια μεταξύ των μελισσών.
Σήμερα μετά βίας μπορούμε να βρούμε μια αποικία χωρίς κανένα εντελώς σπόριο Nosema, καθώς επίσης στην πλειοψηφία των αποικιών δεν υπάρχει κανένα πραγματικό σημάδι της ασθένειας. Πρέπει επομένως να υπάρξει ευαισθησία και αντίσταση εδώ επίσης. Κατά την άποψή μου τι προκαλεί την αντίσταση ή την προστασία από ένα ξέσπασμα Nosema είναι πάντα η ζωτικότητα της αποικίας.

Οι δυσμενείς περιστάσεις, οι κακοί όροι ροής μελιού, ο σκληρός καιρός και οι άσκοπες επεμβάσεις των μελισσοκόμων, έχουν όλες μια επιρροή στην πρόοδο αυτής της ασθένειας. Αλλά στην τελική ανάλυση είναι η ζωτικότητα που ελέγχει την ένταση οποιουδήποτε ξεσπάσματος της ασθένειας Nosema και ως εκ τούτου την εκδήλωση και ανάπτυξή της. Οι τεράστιες απώλειες που προκαλούνται από αυτήν την ασθένεια οφείλονται κατά την γνώμη μου, κυρίως στις σύγχρονες μεθόδους μελισσοκομίας και ειδικά της αδιάλλακτης αναπαραγωγής που γίνεται στην Ελλάδα με τον παραδοσιακό τρόπο, που δεν δίνεται καμία σημασία και προσοχή στους κινδύνους της ενδογαμίας. Δεν μπορώ να προσυπογράψω στην άποψη ότι η κύρια αιτία Nosema είναι μια έλλειψη γύρης. Στην Ελλάδα όλοι γνωρίζουμε, ότι στις περισσότερες περιοχές αφθονεί η άριστη Ελληνική γύρη, αλλά παρά αυτό, οι περιπτώσεις Nosema εμφανίζονται, εάν ο αποφασιστικός παράγοντας, ζωτικότητα της αποικίας λείπει. Φυσικά μια βέλτιστη ζωτικότητα δεν είναι δυνατή χωρίς μια επαρκή διατροφή με γύρη.

Αντίθετα με την περίπτωση της βαροικής ακαρίασης δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε καμία ειδική αντίσταση στην νοζεμίαση (Nosema) σε καμία από τις φυλές. Ως εκ τούτου υπάρχει μια χαρακτηριστική παραλλαγή στο βαθμό ευαισθησίας. Η Caucasia είναι μια περίπτωση της υψηλής ευαισθησίας όπως είναι επίσης όλες οι φυλές που είναι ανήσυχες κατά τη διάρκεια των χειμωνιάτικων κρύων, και της γρήγορης αναπαραγωγικής ανάπτυξης. Στον αγώνα ενάντια στη νοζεμίαση μέσω της αναπαραγωγής πρέπει προ πάντων, όσο είναι πρακτικά, να αποφύγουμε περσότερο το κυριότερο πράγμα που επιφέρει την απώλεια ζωτικότητας, και εδώ το πρώτο σημείο που πρέπει να εξετάζεται και να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη είναι η αποφυγή της ενδογαμίας. Κατά την
άποψή μου η αντίσταση στη νοζεμίαση δεν οφείλεται σε οποιοδήποτε παράγοντα αλλά σε μια σειρά παραγόντων που συνδέονται: εκτός από τη ζωτικότητα και με μια ιδιαίτερα αναπτυγμένη τάση για τη συλλογή της γύρης . Είναι σαφές ότι από την άποψη αναπαραγωγής αντιμετωπίζουμε ένα σύνθετο πρόβλημα στην περίπτωση νοζεμίαση. Η μέλισσα φαίνεται να ανέχεται την παρουσία αυτού του παρασίτου σε τέτοιο βαθμό ώστε η δυνατότητα μιας συμβίωσης δεν μπορεί να αποκλειστεί. Εν συντομία, η αντίσταση στη νοζεμίαση εξαρτάται από έναν ολόκληρο συνδυασμό περιστάσεων που μπορεί σίγουρα να επηρεαστεί από την αναπαραγωγή.

Παράλυση
Μια άλλη ασθένεια των ενήλικων μελισσών είναι η παράλυση ή εκείνη η μορφή παράλυσης που εμφανίζεται συχνά όταν συλλέγουν οι μέλισσες το μελίτωμα από τα πεύκα. Δεν είμαι σε θέση να συγκρίνω τις δύο μορφές της ασθένειας, αλλά είναι ένα γεγονός ότι τα συμπτώματα των δύο είναι πολύ παρόμοια ή ίδια. Όλες οι ενδείξεις είναι ότι εξετάζουμε μια ομάδα ασθενειών που πολύ μοιάζουν η μία με την άλλη και εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο.
Σύμφωνα με την ερευνητική εργασία που γίνεται από το Δρ L. BAILEY Rothamsted, η παράλυση οφείλεται σε μια μόλυνση ιών που μπορεί να αναπτυχθεί μόνο όπου η κληρονομική ευαισθησία είναι παρούσα. Φαινομενικά αυτός ο ιός είναι παρών στην πλειοψηφία των αποικιών και όπως με την νοζεμίαση δεν έχει επιπτώσεις συνήθως στη γενική υγεία μιας αποικίας. Φαίνεται περαιτέρω πιθανό ότι είναι ένα θέμα μιας σειράς ιών που θα αποτελούσε την ποικιλία των συμπτωμάτων που εμφανίζονται με την παράλυση στις διαφορετικές μορφές της.

Αμερικανική σηψιγονία, American Foulbrood

Είναι γνωστό ότι δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει τη διαφορά που υπάρχει σχετικά με τις ασθένειες των ενήλικων μελισσών μεταξύ των αποικιών, όπως και τη διαφορά με τις ασθένειες του γόνου. Από την άποψη αναπαραγωγής η ερώτηση προκύπτει: πώς μπορούμε με τον ασφαλέστερο και γρηγορότερο τρόπο στη μία ή την άλλη περίπτωση να πετύχουμε έναν κληρονομικό παράγοντα της αντίστασης, που επηρεάζει τις διαθέσεις ευαισθησίας ή επιρροής και καθιστά επιρρεπής την αποικία στην ασθένεια. Ένας υψηλός βαθμός αντίστασης σε μια ασθένεια μπορεί να σημάνει έναν υψηλό βαθμό ευαισθησίας σε άλλη ασθένεια, ειδικά όπου κατά την εκτροφή από τον εκτροφέα δεν έχει δοθεί η δέουσα προσοχή στο θέμα αυτό..
Η Αμερικάνικη σηψιγονία όπως το όνομά του δείχνει είναι μια ασθένεια που προήλθε από τη Βόρεια Αμερική, και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτή η ασθένεια είναι η μεγίστη απειλή στη μελισσοκομία. Για να ελέγξουν την ασθένεια έγιναν πειράματα για πάνω από 40 έτη για να αναπαραγάγουν μια μέλισσες με έναν υψηλό βαθμό αντίστασης στην αμερικάνικη σηψηγονία. Αυτά τα πειράματα κυρίως στέφθηκαν επιτυχώς. Αλλά παρατηρηθεί ότι αυτές οι ιδιαίτερα ανθεκτικές μέλισσες ήταν εξίσου πολύ ευαίσθητες στην ευρωπαϊκή σηψηγονία.

Αυτά τα πειράματα βασίστηκαν στην υπόθεση ότι ο παράγοντας αντίστασης οφείλεται σε μια πολύ ιδιαίτερα αναπτυγμένη ικανότητα για την καθαριότητα. Αυτό ισχύει αναμφισβήτητα γενικά, αλλά είναι απίθανο ότι αυτό είναι ο μόνος παράγοντας στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η ερευνητική εργασία που γίνεται από το Δρ W.C. ROTHEN- BUHLER στο πανεπιστήμιο του Columbus, Οχάιο. υποστηρίζει ότι μια ανθεκτική αποικία είναι σε θέση να θεραπεύσει τουλάχιστον μέρος ήδη μολυσμένων προνυμφών. Δεν είναι ακόμα σαφές πώς γίνεται αυτό. Έχει υποστηριχθεί ότι οι ανθεκτικές αποικίες παράγουν πιο βακτηριοκτόνο τρόφιμα για την περιποίηση του γόνου. Υπάρχει εντούτοις μια άλλη δυνατότητα, ένα αποτέλεσμα του πολλαπλάσιου ζευγαρώματος, ότι σε μια και την αυτήν αποικία ο ανθεκτικός παράγοντας βρίσκεται στις μεμονωμένες προνύμφες. Αυτή η ιδέα δεν μπορεί να απορριφθεί από πρώτο χέρι: είναι μια πιθανή υπόθεση. Τα αποτελέσματα των προαναφερθέντων πειραμάτων φαίνονται να δείχνουν ότι η καθαριότητα συνδέεται με την κακή ιδιοσυγκρασία. Τα συμπεράσματά μας δείχνουν ότι μια τέτοια γενίκευση δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Η ιδιαίτερα ανθεκτική ποιότητα της καθαρής φυλής carnica, είναι ένα παράδειγμα.
Είναι προφανές ότι δεν μπορούμε να αναπαραγάγουμε τις ανθεκτικές σειρές, ανθεκτικούς πληθυσμούς στις περιοχές όπου δεν υπάρχει καμία ασθένεια ούτε εκεί όπου δεν υπάρχει καμία δυνατότητα των θετικών συγκρίσεων με άλλες αποικίες
Στον αγώνα ενάντια στην ευρωπαϊκή σήψη του γόνου ο καθοριστικός παράγοντας — αν και όχι μοναδικός — όσο ξέρουμε είναι το σθένος. Τα προαναφερθέντα αμερικανικά πειράματα και τα αποτελέσματά τους κάνουν αυτό αρκετά σαφή. Επίσης έχει επιβεβαιωθεί περαιτέρω και από τα πειράματα που γίνονται στην Ελβετία. Εκεί, η Ευρωπαϊκή σηψηγονία, είναι ίσως πιο διαδεδομένη.

Αντιφατικές εκθέσεις
Είναι μια εξειδικευμένη εργασία όπου οι αντιφατικές απόψεις, προέρχονται από τον επιστήμονα στο εργαστήριο και από την εμπειρία των εκτροφέων μελισσοτρόφων στον τομέα τους . Όταν αυτό συμβαίνει, η υπόθεση και η θεωρία είναι σε σύγκρουση με την πρακτική εμπειρία, είμαι της άποψης ότι τα συμπεράσματα που επιλέγονται από την εξέταση των αποικιών στις κανονικές περιστάσεις πρέπει να είναι αποφασιστικά.

Τα πειράματα που γίνονται στο εργαστήριο δεν αντιστοιχούν πάντα και στη φυσική ζωή της μέλισσας. Αυτό είναι ένα γεγονός που αναγνωρίζεται όχι πάντα και σε μερικές περιπτώσεις αγνοείται. Ένα παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί για την επιβεβαίωση αυτού, με τις εργαστηριακές αναλύσεις των φαρμάκων, κατά της βαρόας, όπου τα ποσοστε καταπολέμησης που αναγράφονται στα φάρμακα δεν συμφωνούν με τον μελισσοκόμο, στο μελισσοκομείο του. που τα εφαρμόζει. Τα μικρής κλίμακας πειράματα επίσης, που γίνονται ακόμη και στους κανονικούς φυσικούς όρους μπορούν να είναι παραπλανητικά. Ο πρακτικός μελισσοκόμος, προ πάντων ο επαγγελματίας μελισσοκόμος, εκτροφέας, του οποίου οι οικονομικοί πόροι βρίσκονται σε κίνδυνο, πρέπει απαραιτήτως να στηριχθεί πλήρως και εξ ολοκλήρου στα συγκεκριμένα αποτελέσματα. Δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά να κάνει λάθη.
Παρά όλες αυτές τις αμφιβολίες και τη σύγκρουση μεταξύ της θεωρίας και της πρακτικής σε αυτήν την φάση, δεν έχω

δισταγμό και τις γνώσεις της εμπειρίας μου να τις εφαρμόσω παράλληλα και με την επιστήμη ως μέσο καταπολέμησης των ασθενειών. Αισθάνομαι ότι μπορώ νόμιμα να κάνω αυτό δεδομένου ότι η εμπειρία μου στις ατελείωτες προσπάθειες να εξεταστεί αυτό το πρόβλημα καλύπτει μια περίοδο περισσότερο από τριάντα έτη εργασίας σχεδόν με όλες τις ευρωπαϊκές φυλές και με μια μεγάλη ποικιλομορφία σταυρών.

Η καθημερινή προσπάθεια με τη σκληρή πραγματικότητα και η σταθερή επαφή με τις μέλισσες θα δώσουν αναπόφευκτα στον καθένα μια διορατικότητα και γνώση της μέλισσας που δεν μπορεί να αποκτηθεί μεμονωμένα από τα συμπεράσματα μιας μελέτης. Εντούτοις παρά αυτόν τον πλούτο της εμπειρίας, έχω μεγάλη επίγνωση για το πόσο ανεπαρκής είναι αυτός ο απολογισμός.

Περίληψη

Στην ερώτηση: Είναι δυνατό να καταπολεμηθούν οι ασθένειες της μέλισσας με τη βοήθεια της επιλεγμένης αναπαραγωγής; Είμαι σε θέση να δώσω αναρμόδιος βέβαια μία καταφατική απάντηση. Μπορώ να κάνω αυτό επειδή είναι μια απάντηση βασισμένη στα συμπεράσματα που έχουν επιβεβαιωθεί από μια εμπειρία που επιστρέφει για περισσότερο από τα 30 έτη ασχολίας με τις μέλισσες. Μπορούμε να το πάρουμε για δεδομένο ότι η μέλισσα, όπως οποιοδήποτε άλλο ζωντανό πλάσμα, μπορεί από τη φύση να αντλήσει τα μέσα για οποιαδήποτε ασθένεια. Πράγματι στις άγριες περιοχές η μέλισσα ήταν σε θέση να επιζήσει ευκολότερα από ότι στους σημερινούς όρους της σύγχρονης μελισσοκομίας και των σύγχρονων μεθόδων. Στις άγριες περιοχές, η φύση κανόνιζε, και υπήρχε μια άκαμπτη απόρριψη οποιωνδήποτε ευαίσθητων ατόμων και μια αποφυγή των πηγών μόλυνσης. Οι προσπάθειες του σύγχρονου μελισσοκόμου τείνουν να οδηγήσουν στην αντίθετη κατεύθυνση.

Η ανάπτυξη των άνοσων ή ιδιαίτερα ανθεκτικών ατόμων ήτων σειρών είναι ένας από τους ουσιαστικούς στόχους στην αναπαραγωγή των φυτών και των ζώων. Πρέπει να έχουμε έναν παρόμοιο στόχο στην περίπτωση της μέλισσας, δεδομένου ότι χωρίς οποιαδήποτε αμφιβολία έχουμε όλες τις δυνατότητες στη διάθεσή μας για αυτόν τον σκοπό. Πράγματι, υποστηρίζοντας τη μακροχρόνια άποψη μπορούμε να δούμε ότι ένα ευρύ φάσμα στην επιλογή στην αναπαραγωγή μπορεί να είναι η λύση του προβλήματος της ασθένειας. Έχουμε στη διάθεσή μας σήμερα έναν μεγάλο αριθμό φαρμάκων και προφυλακτικών μέτρων ενάντια στις ασθένειες, αλλά απαιτούν μεγάλες δαπάνες χρόνου και χρημάτων, πολύ όμως μεγάλη προσοχή στην προστασία της υγείας του ανθρώπου από τα κατάλοιπα στα προϊόντα, πρέπει να έχει στο μυαλό του ο Έλληνας μελισσοκόμος, και τελικά καταλήγουμε στο ότι η υψηλή αντίσταση μπορεί να μας σώσει. Στην Ελλάδα σήμερα οι διοικούντες τον κλάδο της μελισσοκομίας, σχετικά με τις σηψηγονίες, απαγόρευσαν τη χρήση των αντιβιοτικών, για την πρόληψη και τη θεραπεία τους, όπως και πολύ σωστά επιβάλει αυτό ο κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σαν μόνο μέσο καταπολέμησης επιβάλλεται και επιτρέπεται, η απολύμανση και η καύση των προσβεβλημένων μελισσοσμηνών.

Αυτό το θέμα της πάλης ενάντια στην ασθένεια με τη βοήθεια της εκλεκτικής αναπαραγωγής ήταν και είναι στο μυαλό μου πάντα.

ΠΗΓΗ: ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΟ ΒΗΜΑ (ΑΡΧΕΙΟ 2008)

 

Κερδίστε έκπτωση 15%

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε έκπτωση 15% & δείτε το VIDEO

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε eBOOK

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το eBook με συμβουλές και λύσεις για τη μελισσοκομία!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε έκπτωση 15%

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε έκπτωση 15%

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε έκπτωση 15%

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Κερδίστε έκπτωση 15%

Αφήστε τα στοιχεία και κερδίστε το ΔΩΡΟ σας!

Ευχαριστούμε για την εγγραφή.

Μπείτε στη λίστα μας για Ενημερώσεις!

Εγγραφείτε στη λίστα μας για ενημερώσεις και νέα προϊόντα της εταιρίας μας.

Ευχαριστούμε για την εγγραφή!